Werk van de Franse kunstenaar Claude Cahun te zien in Kunsthal Rotterdam

Van 21 mei t/m 28 augustus 2022 is in de Kunsthal Rotterdam de tentoonstelling Onder de huid te zien met werk van de Franse kunstenaar Claude Cahun.
‘Onder de huid’ neemt de bezoeker mee in de wereld van deze Franse kunstenaar, schrijver en activist. Kunsthal Rotterdam presenteert ruim zestig foto’s, fotomontages, publicaties en archiefmateriaal. De zeer goed ontvangen tentoonstelling was vorig jaar door de coronamaatregelen slechts kort in het Cobra Museum voor Moderne Kunst in Amstelveen te zien. De Kunsthal is blij ‘Onder de huid’ deze zomer aan een groter publiek te kunnen tonen. Het vooruitstrevende werk van Cahun is lange tijd onopgemerkt gebleven door het brede publiek, maar voor gerenommeerde fotografen als Cindy Sherman en Nan Goldin, evenals voor David Bowie, is zij een grote inspiratiebron. Belangrijke thema’s uit het roerige leven van Cahun vormen de rode draad door de tentoonstelling: het verkennen van verschillende (gender)rollen en identiteiten, haar betrokkenheid bij de Parijse avant-garde en experimentele theatergroepen, het verzetswerk tijdens de Tweede Wereldoorlog en Cahuns uitgesproken ideeën over de wereld om haar heen. Het grootste deel van de foto’s in de tentoonstelling is met hedendaagse technieken uitvergroot afgedrukt om Cahuns theatrale en indringende werk nóg dichterbij het publiek te brengen.

Claude Cahun en Marcel Moore
Untitled (Cahun with mirror image), 1928
Courtesy of the Jersey Heritage Collections

Claude Cahun (1894-1954) wordt geboren als Lucy Schwob, maar verandert haar naam rond haar twintigste in een pseudoniem dat we tegenwoordig als genderneutraal zouden omschrijven. Zelf schrijft ze: “Mannelijk? Vrouwelijk? Dat hangt af van de situatie. Neuter is het enige gender dat altijd bij me past.” In haar* zelfportretten onderzoekt Cahun uiteenlopende (gender)rollen, seksualiteiten en identiteiten; een thema dat vandaag de dag nog steeds zeer actueel is. In vroege foto’s zien we Cahun afgebeeld met kaalgeschoren hoofd en in herenkleding. Cahun gebruikt haar eigen evenbeeld om zichzelf telkens opnieuw uit te vinden en aannames rondom identiteit te ontmantelen. Op vijftienjarige leeftijd ontmoet ze haar levenspartner Marcel Moore (geboren onder de naam Suzanne Malherbe) met wie Cahun intensief samenwerkt.

Claude Cahun en Marcel Moore
I am in training don’t kiss me, 1927
Courtesy of the Jersey Heritage Collections


Onder dit masker zit nog een masker
Cahuns deelname als acteur bij verschillende Parijse avant-garde theatergroepen in de jaren twintig is van grote invloed op haar werk. De personages die ze speelt, gebruikt Cahun regelmatig als uitgangspunt voor haar zelfportretten. In geënsceneerde situaties – gebruikmakend van attributen uit het theater als make-up, kostuums en gedrapeerde gordijnen – neemt Cahun de rol aan van wereldse dandy, boeddha, matroos, man, vrouw, androgyn en alles daar tussenin. Zo zien we haar in het werk ‘I am in training don’t kiss me’ (1927) gekleed als bodybuilder met mannelijke en vrouwelijke kenmerken. Telkens vanuit een andere rol stelt Cahun de vraag of het mogelijk is om je authentieke zelf te zijn of dat onze identiteit gevormd wordt door de maatschappij. Vooral het gebruik van verschillende maskers valt in haar werk op. Deze symboliseren de manier waarop wij onszelf tonen aan de buitenwereld. In 1930 schrijft Cahun hierover: “Onder dit masker zit nog een masker. Ik blijf mezelf ontdoen van deze gezichten.”

Claude Cahun en Marcel Moore
Photomontage introducing Chapter 8, entitled H.U.M., in Aveux Non Avenus ca. 1930
Courtesy of the Jersey Heritage Collections

Surrealisme en activisme
Cahun is in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw nauw betrokken bij het opkomende surrealisme. Niet alleen is ze goed bevriend met enkele hoofdfiguren van de stroming, haar werk uit deze tijd laat duidelijk invloeden zien. Samen met Moore maakt Cahun in deze tijd de publicatie ‘Aveux non Avenus’, wat je zou kunnen omschrijven als een anti-autobiografie. Verschillende teksten als brieven, gedichten, fabels en uitgeschreven gesprekken en dromen worden afgewisseld met fotomontages en assemblages. Deze werken, waarvan enkele in de tentoonstelling zijn te zien, brengen alledaagse objecten op een vervreemdende manier bij elkaar. Cahuns artistieke ontwikkeling gaat samen met het steeds openlijker uiten van haar politieke standpunten. Haar teksten en foto’s in deze tijd zijn een reactie op het opkomende nationalisme en antisemitisme.

Claude Cahun en Marcel Moore
Photomontage introducing Chapter 8, entitled H.U.M., in Aveux Non Avenus ca. 1930
Courtesy of the Jersey Heritage Collections

Poëtisch verzet
Wanneer Claude Cahun en Marcel Moore in 1937 naar Jersey vluchten voor het opkomende fascisme in Europa, zetten ze aldaar hun fotografische experimenten voort. In 1940 worden ze alsnog ingehaald door de dreiging en vallen de nazi’s het Kanaaleiland binnen. Het paar neemt bewust het besluit op Jersey te blijven om verzet te kunnen plegen. Waar Cahun eerst vooral via de kunsten haar activisme uitdrukt, brengt ze het nu ook in de praktijk. Weliswaar op poëtische en subtiele wijze: Cahun en Moore verspreiden mysterieuze anti-naziteksten en pamfletten aan Duitse soldaten om ze zo te ontmoedigen. Fotografie en archiefmateriaal uit deze periode zijn te zien in de tentoonstelling.

Claude Cahun en Marcel Moore
Untitled (Moore with mirror image), 1928
Courtesy of the Jersey Heritage Collections

Confessions to the mirror
Als aanvulling op Cahuns werken is in ‘Onder de huid’ het videowerk ‘Confessions to the mirror’ (2016, 68 min) van kunstenaar en experimenteel filmmaker Sarah Pucill te zien. In dit sluitstuk van de tentoonstelling komen de foto’s van Cahun tot leven. De film is gebaseerd op Cahuns onvoltooide autobiografie ‘Confidences au miroir’ (1945-1954).

Meer info over deze tentoonstelling op kunsthal.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s